زندگی نامه
حضرت آیة الله العظمى مکارم
شيرازى
مقدمه
حضرت
آیة الله العظمى مکارم شيرازى در سال 1345 هجرى قمرى
در شهر شيراز در ميان يک خانواده مذهبى که به فضائل
نفسانى و مکارم اخلاقی معروفند ديده به جهان گشود.
معظم له تحصيلات ابتدايى و دبيرستانى خود را در
شيراز به پايان رسانيد. هوش و حافظه قوى و
استعدادسرشار، وى را در محيط مدرسه در رديف شاگردان
بسيار ممتاز قرار داده بود وچه بسا در يک سال، دو
کلاس را طى می نمود. شرايط آن روز ايجاب مى کرد که
اين نوجوان با چنين نبوغ و استعداد فوق العاده، راه
دانشگاه را پيش گيرد و اندوخته هاى علمى خود را در
طريق کسب درجات ظاهرى به کار اندازد، ولى دست تقدير
و عنايات پروردگار جهان و تمايلات باطنى ايشان به
شناسايى عميق معارف و حقايق اسلام، توجه اين نابغه
نورس را به سوى علوم اسلامى معطوف ساخت - بخصوص که
پس از شهريور سال 1320 شرايط دگرگون گرديد و مدارس و
معارف اسلامى از نو رونق گرفت.
حيات
علمی
ايشان
در حدود 14 سالگى رسمأدروس دينى را در ((مدرسه آقا
باباخان شيراز)) آغاز کردند و در مدت اندکى نيازهاى
خود را از علوم : صرف، نحو، منطق، بيان و بديع تأمين
نمودند.سپس توجه خود را به رشته فقه و اصول معطوف
ساختند وبه خاطر نبوغ فوق العاده اى که داشتند مجموع
دروس مقدماتى و سطح متوسط و عالى را در مدتى نزديک
به چهار سال! به پايان رساندند. در همين سالها گروهى
از طلاب حوزه علميه شيراز را نيز با تدريس خود بهره
مند مى ساختند. انتقادها و نظرات معظم له در
قم نسبت به متون علمى حوزه ها، آينده درخشان
علمى ايشان را قطعى مى ساخت و در محافل علمى و
روحانى آن ديار، استعداد، نبوغ، دقت و عمق تفکر معظم
له درج مى شد و کسى نمى توانست اين فضيلت خدادادى را
انکار کند.
اين
ستاره فروزان ، در حالى که هنوز بيش از هيجده سال از
عمر شريفش نگذشته بود با فکر نافذ وقلمى روان، حاشيه
اى بر ((کفایة الأصول )) نوشت که نقاط مبهمى از اين
کتاب را روشن مى ساخت. ايشان در 18 سالگى وارد حوزه
علميه قم شدند و قريب پنج سال از جلسات علمى و درس
اساتيد بزرگ آن زمان مانند حضرت آ یة الله العظمى
بروجردى و آيات برزگ ديگر - رضوان الله عليهم)) بهره
گرفتند. معظم له براى آشنايى با نظرات و افکار
اساتيد بزرگ يکى از حوزه هاى عظيم شيعه در سال 1369
هـ.ق وارد حوزه علميه نجف اشرف گرديد و در آنجا در
دروس اساتيد عالى مقام و بزرگى همچون أيات عظام:
آقاى حکيم و آقاى خوئى و آقاى عبدالهادى شيرازى و
اساتيد برجسته ديگر - قدس الله اسرارهم- شرکت
جستند.
معظم
له در سن 24 سالگى به اخذ اجازه اجتهاد مطلق از محضر
دو نفر از آيات بزرگ نجف نائل شدند وحضرت آيت الله
العظمى حکيم تقريظ کوتاه و پر محتوايى بر تقريرات
ايشان از درس فقه (ابواب طهارت) نوشتند که بسيار
ممتاز است. اقتباس و استفاضه از فيوض علمى دروس
اساتيد نجف همچنان ادامه داشت تا اين که بر اثر نبود
وسايل و امکانات، در ماه شعبان 1370 هـ.ق به ايران
بازگشتند و در شهر مقدس قم که آن روز مشتاق رجال
علمى بود مأوى گزيدند و در جمعى که بايد بعدا اثرى
بس عظيم به وجود آورند وارد شدند.
حضرت
آيت الله العظمى مکارم شيرازى بعد از بازگشت به
ايران به تدريس سطوح عالى و سپس خارج ((اصول )) و
فقه پرداختند و قريب 28 سال است که حوزه گرم درس
خارج ايشان مورد استقبال طلاب و بسيارى از کتب مهم
فقهى را پس از تدريس به رشته تحرير درآورده اند. در
حال حاضر حوزه درس خارج ايشان يکى از پرجمعيت ترين
دروس حوزه علمیة شيعه است و قريب به دو هزار نفر از
طلاب و فضلاى عاليقدر از محضر ايشان استفاده مىکنند.
ايشان از آغاز دوران جوانى به تأليف کتاب در رشته
هاى مختلف عقايد و عارف اسلامى و مسأله ولايت و سپس
تفسير و فقه و اصول پرداختند، ويکى از مؤلفان بزرگ
جهان اسلام محسوب مى شوند.
حيات
سياسی
ايشان
در انقلاب اسلامى حضور فعال داشتند و به همين دليل
چند بار به زندان طاغوت افتادند و به سه شهر
((چابهار)) ، ((مهاباد))، ((انارک)) تبعيد شدند و در
تدوين قانون اساسى در خبرگان اول، نقش مؤثرى داشتند.
خدمات
ارزنده معظم له :
الف-
نشريه علمى: مرکز بزرگ شيعه ازمدتها پيش احساس می شد
که حوزه علميه قم نيازمند يک نشريه عمومی است تا
بتواند بانشريات گمراه کننده اى که بدبختانه تعداد
آنهانيز کم نبودمبارزه نمايد . بعلاوه مسلمانان
همواره ازاين دانشگاه بزرگ اسلامى چنين
انتظارىراداشتند وطبقات مختلف ازمراجع بزرگ حوزه
وديگران چنين تقاضايی می کردند بطور مسلم انتشارمجله
اى که بتواند به اشکالات مذهبى جوانان پاسخ بگويد
وبا نشريات گمراه کننده مبارزه نمايد،مشکلاتی داشت
که بايد پشت سر گذاشته می شد.وازآنجا که بعضى از
افکار درآن روز آماده پذيرش چنين نشريه اى نبود
انديشمندانى مصمم ومبتکررا مى طلبيد تا با عزم راسخ
خود اين بار مهم را به دوش گيرند. از اين نظر معظم
له به اتفاق جمعى واز دانشمندان نشريه ماهانه((مکتب
اسلام)) را با مساعد ت زعماى حوزه علميه قم وبا کمک
مالى عده اى از نيکوکاران پايه گذارى کردند.اين
نشريه در جهان تشيع بی سابقه بود و شايد از نظر وسعت
انتشار – در ميان مجلات علمى و دينى - در تمام جهان
اسلام, جزؤ درجه اولها بود. اين مجله راه نوينى به
روى فضلا و دانشمندان جوان حوزه گشود. و در حالى که
از سال تأسيس آن (1336 شمسى)بيش از 39 سال می گذرد
خدمات ارزنده ايى به جهان اسلام و شيعه نمود ودر
قلوب جوانان و دانشجويان و اساتيد وفضلا، مقام و
منزلتى بس ارجمند پيدا کرد و نور اسلام و تشيع را از
مرکز آن به اطراف جهان فرستاد.
ب-نقطه
تحول در افکار طلاب و دانشجويان در سالهاى 1330 تا
1332 تبليغات ((ماديها)) در محيط کشور بالا گرفت،
مقامات روحانى و شخصيتهاى علمى حوزه احساس کردند که
هجوم مکاتب باطله و نشريات روز افزون افراد گمراه و
ايادى بيگانه که در اختيار جوانان گذارده مى
شود،جوانان را تهديد مى کند. در اين برهه از زمان
رجال مذهب واستادان فلسفه و عقايد، احساس مسئوليت
کرده و جلسه هايى براى آشنا ساختن جوانان با طرز
مبارزه منطقى با اين مکاتب، تشکيل دادند و معظم له
يکى از پيشگامان در تأسيس چنين جلساتى بودند. ايشان
با همکارى جمعى از دانشمندان جلسه بحث علمى و فلسفى
تشکيل دادند که در آن جلسه کليه اصول فلسفى مکتبهاى
مادى مطرح مىگرديد. اين جلسه سبب شد تا ايشان در اين
مباحث به حد کافى غور کنند ورساله و نوشته هاى آنها
را مورد بررسى قرار دهند. از اين نظر توانستند يک
شاهکار علمى که در باب خود ممتاز و بى نظير است به
نام ((فيلسوف نماها)) را از خود به يادگار بگذارند.
اين کتاب با استقبال عظيم جوانان و طبقه روشنفکران
رو به رو گرديد و دسته اى از گمراهان در پرتو اين
کتاب از چنگال مکتب ماديگرى و ماترياليسم رهايى
يافتند. اين کتاب بيش از 30 مرتبه به چاپ رسيده و به
تصديق اهل فن کمتر کتابى اين چنين جامع در تحليل
اصول فلسفى مارکسيستها نگارش يافته است. با اينکه
دهها سال از انتشار اين کتاب مى گذرد هنوز طراوت و
ابتکار خود را در محيطهاى علمى حفظ نموده است و
اخيرا که کمونيستها، کشور همسايه و مسلمان افغانستان
را مورد هجوم وحشيانه خود قرار داده و آن را مدتى به
اشعال خود در آورده بودند، اخبار فراوانى رسيد که
حاکى از نقش مهمى است که اين کتاب در خنثى نمودن
تبليغات خام آنها و در توجيه صحيح مردم ايفا کرده
بود. اين فصل در حقيقت نخستين نقطه تحول فکرى در
حوزه عليه قم بود و از اين هنگام به بعد ايشان قسمتى
از اوقات خود را صرف خواندن کتابها فلسفى و کلامى و
مطالعه در آرا و عقايد فرقه هاى مختلف اسلامى و غير
اسلامى به خوبى واقف گردند و کتابهايى در اين زمينه
منتشر سازند.
ج-
تأسيس جلسات درس عقايد و مذاهب معظم له احساس کردند
کتابهاى که در زمينه عقايد اسلامى نوشته شده با گذشت
زمان نمى تواند پاسخگوى همه نيازمنديهاى اين زمان
باشد؛ زيرا اين کتابها در قرونى نوشته شده که
اشکالات امروز ماديها مطرح نبود و بازار ايادى
استعمار اين چنين گرم نبود. بعلاوه در آن کتابها
مسائلى مانند نزاع ((اشعرى و معتزلى)) و امثال آن
مطرح است که امروز از گردونه مباحث عقايد بيرون رفته
و رنگ بحثهاى موسمى به خود گرفته . روى اين ملاحظات
ايشان بار ديگر به کمک ذوق و استعداد خاص خويش،
مسائل عقيدتى اسلام و اصول پنجگانه را به طرز بى
سابقه اى مطرح ساختند و با تشکيل درس عقايد، صدها
نفر را به اين مسائل آشنا کردند و کتابهايى که حاوى
فشرده آن جلسات علمى است،تأليف نمودند.
د-
مجمع علمى نجات نسل جوان ايشان به موازات جلسات درس
عقايد، جلسه ديگرى تشکيل دادند که در هشت رشته از
مذاهب موجود جهان، افرادى پرورش يابند تا بتواننداز
طريق بحث و مناظره يا نوشتن کتاب، با مبلغان مذاهب
مختلف رو به رو شوند و به ايرادها و دلايل آنها پاسخ
گويند.اين جلسه در مدت کمى توانست فضلايى پرورش دهد
که هر کدام در رشته خاص خود تخصص لازم را کسب
نمودند. وهم اکنون جمعى از نويسندگان زبده جوان حوزه
علميه، محصول آن جلسه مى باشند. همچنين براى رهايى
جوانان از چنگال عوامل فساد به همکارى جمعى دست به
تشکيل (( مجمع علمى نجات نسل جوان)) زدند. يکى از
نتايج اين مجمع گذاردن نشريات جالب در اختيار جوانان
بود که به سرعت جاى خود را در ميان جوانان کشور باز
کرد.
هـ -
مبارزه با التقاطيها معظم له در يکى از سفرهاى خود
به شهر شيراز با بازار گرم صوفيگرى رو به رو شدند.
گروهى از محضر ايشان در خواست نمودند که با قلم
شيواى خود کتابى پيرامون اصول صوفيگرى - که اتفاق و
ادب در ان رعايت شده باشد - بنويسد. معظم له نيز با
استفاده از مدارک موجود، عقايد دسته مزبور را با
کمال ادب و احترام - که همواره شيوه ايشان در نگارش
مى باشد- مورد بررسى و انتقاد قرار داده و کتابى
نوشتند که به نام ((جلوه حق)) در سال 1330 انتشار
يافت. طرز نگارش اين کتاب توجه مخصوص حضرت آيت الله
العظمى بروجردى (ره) را جلب نمود و مؤلف را به
حضورخود پذيرفت ، پس از تقدير از خدمات ازرنده ايشان
بياناتى ايراد فرمودند از جمله اين که ((من اين کتاب
را به هنگام فراغت مطالعه کردم و کوچکترين نقطه ضعفى
در آن به نظرم نيامد. شکرالله مساعيک!))
و-
تأسيس مؤسسات و مراکز علمى در اين زمينه ايشان مصمم
اند به تعداد معصومين - عليهم السلام - مدرسه و مرکز
علمى تأسيس نمايند و بحمدالله تا کنون موفق به تأسيس
چهار مدرسه مهم در حوزه علميه قم و دو مؤسسه دينى
رفاهى براى طلاب حوزه هاى علميه در مشهد گرديده اند.
ز-
تأليفات و آثار از معظم له تا کنون حدود يکصد وسى
جلد کتاب به چاپ رسيده که بعضى از آنها بيش از 30
بار تجديد چاپ شده و بعضى به بيش از ده زبان زنده
دنيا ترجمه شده و در کشورهاى مختلف انتشار يافته است
. تفسير نمونه ايشان به چند زبان ترجمه شده و در
اغلب خانه ها موجود است؛ اين تفسير و تفسير موضوعى
پيام قرآن باب تازه اى در تفسير قرآن گشوده و کتب
اعتقادى ايشان به هنگام هجوم مکاتب باطله، پناهگاهى
براى طلاب و دانشجويان بود. از جمله کتب فقهى ايشان
: انوار الفقاهه، والقواعد الفقیة و انوار الاصول و
تقليقات مستدل و مشروحى بر تمام عروة الوثقى مى باشد
که مکرر به چاپ رسيده است. رساله عمليه ايشان (توضيح
المسائل) تا کنون بارها چاپ شده و اين رساله به زبان
عربى و اردو و ترکى آذرى و انگليسى نيز ترجمه و
منتشر شده است.
|